ผลิใบ รายงาน
สุภาพร บ้งพรม  อิทธิพล บ้งพรม  นาตยา จันทร์ส่อง

พัฒนาห้องปฏิบัติการกับการมุ่งสู่มาตรฐานสากล

          กรมวิชาการเกษตร   มีนโยบายในการพัฒนาห้องปฏิบัติการตรวจสอบรับรองคุณภาพสินค้าเกษตรในส่วนภูมิภาค     ให้มีมาตรฐานเดียวกับ
ห้องปฏิบัติการในส่วนกลางที่ได้รับการรับรองมาตรฐานสากล ISO/IEC 17025  เพื่อสร้างความเชื่อมั่นให้กับผู้ใช้บริการทั้งในและนอกประเทศ ทั้งนี้
กรมวิชาการเกษตรได้ถ่ายโอนภารกิจในส่วนของงานตรวจสอบรับรองคุณภาพสินค้าเกษตรจากส่วนกลางมาสู่ส่วนภูมิภาค   โดยมีวัตถุประสงค์เพื่อ
ให้เกิดความสะดวกและรวดเร็วในการให้บริการมากขึ้น         และเพื่อเป็นการเตรียมความพร้อมของห้องปฏิบัติการในส่วนถูมิภาคให้เป็นศูนย์กลาง
การตรวจสอบรับรองคุณภาพสินค้าเกษตรเมื่อเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (AEC) ในปี 2558       ซึ่งห้องปฏิบัติการในส่วนภูมิภาคภายใต้การ
กำกับดูแลของสำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรทั้ง 8 เขตทั่วประเทศส่วนใหญ่มีพื้นที่พรมแดนติดกับประเทศในกลุ่มอาเซียน 

          จากเหตุผลดังกล่าวมาแล้วห้องปฏิบัติการของกลุ่มพัฒนาการตรวจสอบพืชและปัจจัยการผลิต      สำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตร เขตที่ 4
(สวพ.4) จังหวัดอุบลราชธานี ซึ่งมีภารกิจในการให้บริการตรวจสอบรับรองคุณภาพสินค้าเกษตรในส่วนที่เป็นปัจจัยการผลิต ดิน น้ำ พืช ปุ๋ย  รวมถึง
ผลผลิตพืช จึงได้เริ่มพัฒนาห้องปฏิบัติการสารพิษตกค้าง  ซึ่งรับผิดชอบในภารกิจตรวจวิเคราะห์สารพิษตกค้างในผลผลิตพืชเพื่อประกอบการตรวจ
สอบรับรองแหล่งผลิตตามระบบการปฏิบัติทางการเกษตรที่ดี หรือ GAP และ อินทรีย์    ตลอดจนให้บริการตรวจวิเคราะห์เพื่อสนับสนุนงานวิจัยของ
บุคลากรในพื้นที่รับผิดขอบของ สวพ.4 ทั้ง 9 จังหวัด    ได้แก่ จังหวัดนครราชสีมา  บุรีรัมย์  สุรินทร์  มหาสารคาม  ร้อยเอ็ด  ยโสธร   อำนาจเจริญ
ศรีสะเกษและอุบลราชธานี   โดยได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ปี 2554      และพัฒนามาอย่างต่อเนื่องเพื่อให้ได้รับการรับรองตามมาตรฐาน ISO/IEC
17025  สำหรับขอบข่ายที่จะยื่นขอรับการรับรอง    คือ การวิเคราะห์สารกลุ่มออร์แกโนฟอสฟอรัสในมะม่วงเนื่องจากมะม่วงเป็นพืชส่งออกที่สำคัญ
ในพื้นที่ สวพ.4 โดยปลูกมากที่จังหวัดนครราชสีมา  ซึ่งการดำเนินงานเพื่อเตรียมความพร้อมในการขอรับรองระบบมีขั้นตอนดังต่อไปนี้  

          1. การพัฒนาบุคลากรกรให้มีความรู้ความเข้าใจในระบบ ISO/IEC 17025

              ห้องปฏิบัติการสารพิษตกค้างของกลุ่มพัฒนาการตรวจสอบพืช และปัจจัยการผลิต สวพ.4           มีบุคลากรที่เป็นข้าราชการ  ตำแหน่ง
นักวิทยาศาสตร์ 2 อัตรา พนักงานราชการ ตำแหน่งนักวิทยาศาสตร์ 2 อัตรา    และเจ้าพนักงานการเกษตร 1 อัตรา    ซึ่งบุคลากรทั้งหมดต้องผ่าน
การฝึกอบรมตามหลักสูตรที่กำหนด ดังนี้

              - อบรมพื้นฐานความรู้ความเข้าใจในข้อกำหนดตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 :2005
              - อบรมการจัดทำเอกสารในระบบคุณภาพตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025 :2005
              - อบรมการสอบเทียบเครื่องมือ (Calibration) และการตรวจสอบเครื่องมือระหว่างการใช้งาน (Intermediate Check)
              - อบรมการตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีทดสอบ (Validation of Methods)
              - อบรมการหาค่าความไม่แน่นอนของการวัด (Uncertainty of Measurement)
              - อบรมการควบคุมคุณภาพภายใน (Internal Quality Control)


รับมอบใบประกาศรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025

          2. การแต่งตั้งคณะทำงานในระบบคุณภาพ

              หลังจากบุคลากรผ่านการฝึกอบรมตามหลักสูตรที่จำเป็นตามข้อกำหนด 5.2 จึงได้มีการแต่งตั้งคณะทำงานในระบบคุณภาพ ISO/IEC
17025 : 2005 ดังนี้

              ผู้บริหารสูงสุด   แต่งตั้งผู้อำนวยการ สวพ. 4    เพื่อทำหน้าที่กำหนดนโยบายคุณภาพ  อนุมัติเอกสารคู่มือคุณภาพ    ตลอดจนอนุมัติ
งบประมาณและจัดสรรทรัพยากรที่จำเป็นในการดำเนินงานทุกด้าน

              ผู้จัดการคุณภาพ แต่งตั้งผู้อำนวยการกลุ่มพัฒนาการตรวจสอบพืชและปัจจัยการผลิต เพื่อทำหน้าที่ในการกำกับดูแลให้บุคลากรในระบบ
คุณภาพนำระบบเอกสารตามข้อกำหนดไปใช้      พร้อมทั้งตรวจสอบทวนสอบเพื่อให้แน่ใจว่าห้องปฏิบัติการยังคงรักษาความเป็นระบบคุณภาพและ
จัดทำเอกสารในระบบคุณภาพ

              ผู้บริหารด้านวิชาการ    แต่งตั้งหัวหน้างานวิเคราะห์สารพิษตกค้างปฏิบัติหน้าที่ในการควบคุมกำกับดูแลบุคลากรให้ปฏิบัติตามข้อกำหนด
ด้านวิชาการ และจัดทำระบบเอกสารในส่วนที่เกี่ยวข้อง

               เจ้าหน้าที่ควบคุมเอกสาร แต่งตั้งบุคลากรในระบบให้ทำหน้าที่ควบคุมเอกสารระบบคุณภาพให้เป็นไปตามข้อกำหนด 4.3

              เจ้าหน้าที่ตรวจติดตามคุณภาพภายใน   แต่งตั้งบุคลากรภายในและภายนอกหน่วยงานเพื่อทำหน้าที่ในการตรวจสอบการดำเนินงานตาม
ด้านบริหารและด้านวิชาการของบุคลากรในระบบตามข้อกำหนด 4.14

          3. การจัดทำเอกสารในระบบคุณภาพ

              คณะทำงานจัดทำเอกสารระบบคุณภาพตามข้อกำหนด ISO/IEC 17025 : 2005   ซึ่งประกอบด้วยคู่มือคุณภาพ  ขั้นตอนการดำเนินงาน
วิธีทดสอบ วิธีการปฏิบัติงาน และเอกสารสนับสนุนอื่น ๆ เช่น แบบฟอร์ม เอกสารอ้างอิง เป็นต้น

          4. การเตรียมความพร้อมของสถานที่และเครื่องมือในการปฏิบัติงาน

              4.1 เตรียมสถานที่และสภาวะแวดล้อมให้เป็นไปตามข้อกำหนด 5.3 โดยการปรับปรุงห้องปฏิบัติการให้มีความพร้อมควบคุมการเข้าออก
ของบุคคลภายนอก และสามารถในการควบคุมอุณหภูมิในการปฏิบัติงาน

              4.2 เตรียมความพร้อมในเรื่องของเครื่องมือให้เป็นไปตามข้อกำหนด 5.5 และ 5.6 โดยการสอบเทียบหรือตรวจสอบสมรรถนะเครื่องมือ
วัดที่จำเป็น เช่น เครื่องชั่ง และ Gas Chromatograph ตลอดจนสอบเทียบเครื่องแก้ววัดปริมาตรที่จำเป็น เช่น volumetric flask และ pipette


วิเคราะห์สารพิษตกค้างด้วยเครื่อง GC

          5. การตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีทดสอบและประเมินค่าความไม่แน่นอนของวัด

              เพื่อเป็นการยืนยันว่าวิธีทดสอบมีความถูกต้อง  แม่นยำและเหมาะสมในการนำไปใช้งาน     โดยทำการตรวจสอบความใช้ได้ของวิธีการ
วิเคราะห์หาชนิด  และปริมาณสารตกค้างกลุ่มออร์แกโนฟอสฟอรัส             ได้แก่ สารไดอะซินอน (diazinon),  คลอร์ไพริฟอส (chlorpyrifos),
พิริมิฟอส-เมทิล (pirimiphos-methyl), มาลาไทออน (malathion) และอีไทออน (ethion) ในมะม่วงโดยใช้เครื่อง Gas Chromatograph ซึ่งเป็น
ขอบข่ายที่ยื่นขอรับการรับรอง    และได้ทำการตรวจสอบพารามิเตอร์ต่างๆ  ตามข้อกำหนดด้านวิชาการ ได้แก่ Accuracy  Precision Range LOD
และ LOQ  ซึ่งพบว่าวิธีทดสอบนี้ผ่านเกณฑ์และมีความเหมาะสมในการนำไปใช้งาน   และจากการประเมินค่าความไม่แน่นอนของของการวัดพบว่า
อยู่ในเกณฑ์ที่ยอมรับได้

          6. การประกันคุณภาพของผลการทดสอบ

              เป็นขั้นตอนในการควบคุมคุณภาพผลการทดสอบเพื่อให้มีความถูกต้องแม่นยำ      โดยได้ดำเนินการควบคุมคุณภาพผลการทดสอบตาม
ข้อกำหนด 5.9 และเข้าร่วมกิจกรรมทดสอบความชำนาญระหว่างห้องปฏิบัติการ (PT)  ร่วมกับหน่วยงาน FAPAS และห้องปฏิบัติการ
กรมวิชาการเกษตร  ซึ่งผลการทดสอบผ่านในระดับที่น่าพอใจ

          7. การตรวจติดตามคุณภาพภายใน

              ดำเนินการตรวจติดตามคุณภาพภายในอย่างน้อยปีละ 1 ครั้ง    เพื่อให้มั่นใจว่ามีการนำระบบมาใช้งานจริง   โดยเจ้าหน้าที่ตรวจติดตาม
คุณภาพภายในจะต้องผ่านการอบรมการตรวจติดตามคุณภาพภายใน    และได้รับการแต่งตั้งจากผู้บริหารสูงสุด       ซึ่งผลการตรวจติดตามพบข้อ
บกพร่องเล็กน้อยและสามารถแก้ไขให้แล้วเสร็จตามระยะเวลาที่กำหนด


การตรวจติดตามคุณภาพภายในจากบุคคลภายนอก

          8. ประชุมทบทวนการบริหารงานของห้องปฏิบัติการ

              เพื่อเป็นการทบทวนระบบบริหารในปีที่ผ่านมาโดยผู้บริหารสูงสุด  คือ ผู้อำนวยการสำนักวิจัยและพัฒนาการเกษตรเขตที่ 4 เป็นประธาน
โดยกำหนดให้มีการประชุมปีละ 1 ครั้งร่วมกับผู้ปฏิบัติงานในระบบคุณภาพ     เพื่อพิจารณาการความเหมาะสมในการนำระบบคุณภาพไปใช้งานจริง
การวิเคราะห์ปัญหาที่เกิดขึ้น และเสนอแนวทางปรับปรุงการทำงานเพื่อให้เกิดการพัฒนาอย่างต่อเนื่อง          


บุคลากรระบบคุณภาพงานสารพิษตกค้าง   

          9. การยื่นขอรับรองความสามารถของห้องปฏิบัติการทดสอบตามมาตรฐาน ISO/IEC 17025

              ยื่นขอรับการรับรองกับสำนักมาตรฐานห้องปฏิบัติการ กรมวิทยาศาสตร์การแพทย์  กระทรวงสาธารณสุข เมื่อวันที่ 11 ก.ย. 2554 ตรวจ
ประเมินเบื้องต้นวันที่ 30 มีนาคม 2555   ตรวจประเมินจริงวันที่ 10-11 กันยายน 2555    แก้ไขข้อบกพร่องแล้วเสร็จวันที่ 1 ตุลาคม 2555     และ
ได้รับการรับรองระบบ ISO/IEC 17025 : 2005    เมื่อวันที่ 21 พ.ย. 2555 ในขอบข่าย          การทดสอบสารพิษตกค้างกลุ่มออแกโนฟอสฟอรัส
ได้แก่chlorpyrifos  diazinon ethion malathion และ pirimiphos-methyl  ในมะม่วง

              หัวใจของการได้รับการรับรองมาตรฐาน ISO/IEC 17025     ในครั้งนี้สิ่งสำคัญที่สุด คือ ผู้บริหารสูงสุดและเจ้าหน้าที่ในระบบทุกคนต้อง
เล็งเห็นความสำคัญ และร่วมกันผลักดันเพื่อให้ไปสู่เป้าหมายความสำเร็จ      จากจุดเริ่มต้นเล็กๆของการพัฒนามาจนถึงวันนี้ห้องปฏิบัติการ  สวพ.4
นอกจากจะได้รับการรับรองระบบ ISO/IEC 17025  ในส่วนของห้องปฏิบัติการสารพิษตกค้างแล้ว   ยังได้รับการรับรองระบบในส่วนของห้องปฏิบัติ
การวิเคราะห์คุณภาพปุ๋ยซึ่งดำเนินการมาในระยะเวลาใกล้เคียงกัน และห้องปฏิบัติ สวพ.4 ยังได้เตรียมความพร้อมที่จะขยายขอบข่ายรายการตรวจ
วิเคราะห์ให้ครอบคลุมมากขึ้น    เพื่อรองรับความต้องการของผู้ใช้บริการ   และเตรียมความพร้อมที่จะเป็นศูนย์กลางการตรวจสอบรับรองมาตรฐาน
คุณภาพสินค้าเกษตรในภูมิภาคตะวันออกเฉียงเหนือตอนล่างเมื่อเข้าสู่ประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน

 

 

กรมวิชาการเกษตร ถนนพหลโยธิน เขตจตุจักร กรุงเทพฯ 1090
โทรศัพท์ : 0-2561-2825, 0-2940-6864
โทรสาร : 0-2579-4406